วัดกลางเมืองไชยบุรี
ประวัติวัดกลางเมืองไชยบุรี หรือวัดมหาอุตมนันทอาราม ตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขง ปัจจุบันเป็นวัดร้าง สร้างในปี พ.ศ. 2357 ตรงกับสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ตามเนื้อความในศิลาจารึกหินทรายรูปใบเสมา อักษรไทน้อยที่พบภายในวัด ระบุถึงเจ้าเมืองหงสาวดี 2 พี่น้อง มาตั้งเมืองไชยสุทธิอุตมบุรี (ไชยบุรี) เมื่อปีจอ พ.ศ. 2357 พร้อมใจกันสร้างวัดมหาอุตมนันทอาราม ปัจจุบันศิลาจารึกหลักนี้ นำไปเก็บรักษาที่วัดไตรภูมิ
โบราณสถานสำคัญในวัดกลางเมืองไชยบุรี ประกอบด้วยสิมและเจดีย์ สิมวัดกลางเมืองไชยบุรี สร้างในปี พ.ศ. 2479 ลักษณะสถาปัตยกรรม ทรงพื้นถิ่นอีสานอิทธิพลตะวันตก สร้างโดยช่างญวน ก่ออิฐถือปูนบนฐานเอวขัน ในผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า ขนาด 4 ห้อง ห้องด้านหน้าเป็นโถง ผนังห้องโถงก่อเป็นซุ้มโค้ง 3 ช่อง ช่องกลางเป็นบันไดทางขึ้น ภายในซุ้มโค้งด้านหน้าแต่งปูนปั้นลายประแจจีน เช่นเดียวกับผนังด้านข้างของห้องโถง อาคารมีช่องหน้าต่างด้านละ 2 ช่อง ยกเว้นห้องสุดท้าย แต่งประตูและหน้าต่างเป็นซุ้มโค้งปลายแหลม โครงสร้างอาคารใช้เสาและผนังรับน้ำหนักหลังคาจั่ว ไม่ประดับโหง่ ใบระกา หางหงส์ประดับ เช่นเดียวกับสิมวัดโกศลมัชฌิมาวาส หรือวัดศรีบุญเรือง จังหวัดนครพนม หน้าบันประดับปูนปั้น กึ่งกลางช่วงล่างของหน้าบันระบุปีที่สร้าง เจดีย์วัดกลางเมืองไชยบุรี สร้างในพุทธศตวรรษที่ 25 ลักษณะสถาปัตยกรรม ทรงบัวเหลี่ยม ในผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส ตั้งอยู่ภายในกำแพงแก้วที่ก่อเป็นช่องรีในแนวตั้งเรียงต่อกันไปตามศิลปะญวน ส่วนฐานเป็นฐานมณฑปเรียงซ้อนกัน 2 ชั้น ตกแต่งปูนปั้นทาสีประดับกระจก กลางผนังมณฑปชั้นล่างแต่ละด้านทำเป็นประตูหลอก ชั้นบนประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นประทับยืนในซุ้มประดับกระจก ถัดขึ้นไปเป็นฐานบัวตกแต่งด้วยกระจกสีลายสี่เหลี่ยมทแยงมุม รับบัวเหลี่ยมที่ตกแต่งด้วยปูนปั้นลายดอกจอก ส่วนยอดประกอบด้วยบัลลังก์แบบฐานบัวและยอดบัวเหลี่ยม เอกลักษณ์ของวัดกลางเมืองไชยบุรี คือ พื้นที่ประวัติศาสตร์ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ แสดงความสัมพันธ์ระหว่างอีสาน ล้านช้าง และกรุงเทพฯ โดยวัดกลางเมืองไชยบุรีเป็นวัดแรกๆ ของเมืองไชยบุรีที่สร้างโดยผู้ปกครองเมือง
โบราณสถานวัดกลางเมืองไชยบุรี ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 52 หน้า 3687 ลงวันที่ 8 มีนาคม 2478 เป็นโบราณสถานที่ได้รับการคุ้มครองตาม พ.ร.บ. โบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 แก้ไขเพิ่มเติมโดยฯ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535
สำนักศิลปากรที่ 9 อุบลราชธานี
โทร 0-4531-2854
สิม (อุโบสถ) วัดกลางเมืองไชยบุรี ด้านทิศตะวันออก
สิม (อุโบสถ) วัดกลางเมืองไชยบุรี ด้านทิศเหนือ
สิม (อุโบสถ) วัดกลางเมืองไชยบุรี ด้านทิศใต้
สิม (อุโบสถ) วัดกลางเมืองไชยบุรี ด้านทิศตะวันตก
เจดีย์วัดกลางเมืองไชยบุรี
เจดีย์วัดกลางเมืองไชยบุรี
